من بین القضایا التی أثیرت فی علم اللغویات القائم على النصوص، وکانت دائمًا محور اهتمام محللی مختلف النصوص، الانسجام أو الالتحام (Cohesion) فی النص. ویکمن الانسجام فی أدوات نظام اللغة مثل الإحالة والحذف والتبدیل والربط، والتی تکمن فی اللغة نفسها. ونظرًا لأن نهج البلاغة نص منسجم ملتحم یتضمن أنواعًا مختلفة من الانسجام، فمن المتوقع أن تعکس الترجمات عناصر هذا الانسجام. یعتمد هذا المقال على المنهج التحلیلی الوصفی لتقییم وجود مکونات الانسجام النحوی غیر الهیکلی فی ترجمة خطبة الجهاد لشهیدی وغرمارودی. قمنا من خلال هذا البحث بدراسة مدى التزام المترجمین بتجسید مکونات الانسجام هذه وأخیرًا توصلنا إلى النتیجة التی تفید بأن ترجمة غرمارودی تمکنت فی ظل الحرکة القریبة من النص الأصلی وباختیار العناصر المناسبة، من تجسید الانسجام الموجود فی النص الأصلی. فی الوقت نفسه، لوحظ أن المترجمین تأثرا فی بعض الحالات بعوامل مثل الأسلوب الخاص للمترجم والسعة اللغویة النحویة للغة الهدف فی العثور على العناصر بصورة متساویة.

این مقاله پژوهشی است درباره ایرادات کتاب "القیاس النحوی" که اهم آنها در زیر می آید:اشکال اول: با اینکه موضوع اصلی کتاب «القیاس» است، اما نه آن را تعریف کرده و نه معنای اصطلاحی آن را ذکر نموده است.اشکال دوم: مولف محترم توضیح نداده است که چگونه عبدالله بن ابی ابی اسحاق قیاس را توسعه داد.اشکال سوم : مولف محترم از کتاب سیبویه متنی به عنوان مثال برای قیاس آورده است در حالی که این متن هیچ قیاسی ندارد.اشکال چهارم: مولف محترم ادعا کرده است که سیبویه از واژه های «غلط» و «خطا» به جای واژه «شاذ» استفاده کرده است در حالی که چنین نیست.اشکال پنجم: مولف محترم ادعا کرده است که قیاس سیبویه دو نوع است؛ در حالی که این کلام دقیق نیست.

محاولات الشیخ الطوسی الأدبیة بشکل عام والنحویة منها بشکل خاص فی «التبیان» وطریقة معالجته لها شاملة مستوعبة فی وجازة وإیفاء بیان، ثم تسخیر طاقاتها وتفجیرها فی میدان التفسیر، جعلت للنحو میدانا واسعا فی تفسیر الطوسی، فقد احتوی علی کثیر من الآراء النحویة لأعلام مدرستی البصرة والکوفة، ثم إنه لیس مجرد ناقل للآراء، بل ینقدها ویمحصها ویمیز بین الصحیح والسقیم ببصیرة فنیة کاملة وملکة موهوبة مفندا تارة ومرجحا أخری ویجتهد برأیه دون الاستشهاد برأی أحدهم ثالثة، مما یدل علی تضلعه بهذا العلم واتـسـاع آفـاقـه الـنـحویة والأدبیة وتبحره الواسع وبراعته الممیزة، فجعل منه إماما فی النحو له مذهبه ورأیه، إلا أن کشف مذهبه بحاجة إلی فحص دقیق فیما یقتضیه عصره أولا واستنطاق نصوص تفسیره ثانیا، وها هو ما نحن بصدده فی هذا المقال بمنه وکرمه.

أودّ فی هذا المقال أن أقف عند موضوع «الشعائر» وما یمکن أن ننطلق منها فی عملیة خلق الانسجام بین المسلمین.الارتباط بین الشعائر والشعور والمشاعر فی الجذر اللغوی واضح، ویوحی ـ والله أعلم ـ بأن شعائر الله تعمّق شعور الإنسان بالارتباط بالله.ولاشک أن هذا الشعور هو الأساس الذی تبتنی علیه علاقات الإنسان بالله وبأخیه الإنسان، وهو القاعدة التی تخلق الانسجام بین أبناء الأمة المسلمة فی عقیدتها وتحرکها وأهدافها وعلاقاتها الداخلیة والخارجیة.

من المعلوم لدینا أنَّ القیاس النحوی والصرفی یختلف اختلافاً کلیاً عن القیاس الفلسفی أو المنطقی، وإنْ بدا بینهما نوع من التشابه، فالقیاس النحوی أصیل فی اللغة، وإنْ أدخل بعض النحاة – بعد القرن الرابع – أنواعاً من القیاس المنطقی فی البحوث النحویة. وهذه حقیقة ثابتة جلیة للمتخصصین فی علم أصول النحو. والحقیقة الثابتة الأخری هی أنَّ هذا القیاس اللغوی قد هیمن علی جمیع المسائل النحــویة والصرفیة حتی دعا ذلک رئیس مدرسة الکوفة علیّ بن حمزة الکسائی إلی أن یقول: إنما النحو قیاسٌ یُتَّبَعْ                             وبه فی کل أمر یُنتَفعْ والحقیقة الثابتة الثالثة هی عدم وجود متخصص فی علم أصول النحو، لذلک یجب تربیة أساتذة متخصصین فی هذا العلم. إذ لاشک أنَّ اطـلاع أساتذة النحو والصرف علی حقیقة هذا القیاس وأنواعه یساعد کثیراً علی رفع المستوی العلمی. والمهم أنَّ هذه المقالة قد تکفلت ببیان أربعة أقیسة نحویة تنتمی إلی نوع واحد من أنواع القیاس الأساسیة،  وهذا النوع یضم الأقیسة المستنبطة من اطراد دور العقل فی اللغة العربیة.

نقد مؤثر، سازنده، و مثبت نقش بسیار مهمی در پیشرفت علم و دانش دارد که باعث شکوفایی ثروت کلان هر کشوری، که همان تکنولوژی آن است، می شود. ازآن جایی که پیدایش، دگرگونی، و تکامل نحو عربی ازجمله مسائلی است که توجه خاصی را می طلبد، بنابراین، پژوهش در این زمینه بسیار ارزش مند به نظر می رسد. رمضان عبدالتوّاب با ترجمة کتاب التطوّر النحوی للّغة العربیّة از برجشتر اسر، در 1994 م راهی هموار در توسعة نحو زبان عربی قرار داد. نویسنده ی این کتاب نحو عربی را ازمنظر تاریخی و زبان شناسی بررسی کرده است و از دیگر زبان های سامی ازجمله عبری، اکدی، حبشی، و آرامی نیز سخن به میان آورده است. با تحلیل کمّی و کیفی محتوای این کتاب می توان دریافت که این کتاب دو هدف اساسی را دنبال می کند: 1. بررسی نحو زبان عربی ازمنظر تاریخی: یعنی ازمنظر شکل گیری و پیدایش، تکوین، حروف اصلی، انواع جمله، بناء، و تغییرات ایجادشده در آن درطول زمان، 2. بررسی تشکیلاتی و ساختاری زبان که در حوزة زبان شناسی واقع می شود. می توان این کتاب را در عنوان درسی «تحقیق در مسائل صرفی و نحوی» در دورة دکتری زبان و ادبیات عربی در دانشگاه های ایران پیش نهاد کرد.

إنّ الحذف ظاهرةٌ عامةٌ فی کلّ الّلغات الحیة ومنها العربیة، فلا یمکن فهم النص إلّا بدرک مواقعه فی الجملة وتقدیره فیها، لأنّه یؤدّی إلی التقدیرات المختلفة لتلقّی المعانی المختلفة وأحیاناً المتناقضة. قد تتضاعف خطورة الحذف وتقدیره فی فهم معانی الآیات الّتی سُمیت بآیات الأحکام فی القرآن الکریم، ذلک لأنّ اختلاف العلماء فی تقدیر المحذوف قد یسبّب کثرة المعانی المتولّدة، وبالتالی کثرة الأحکام الصادرة. فتکمن مشکلة البحث فی تقدیر ما یحذف من الکلام فی مثل هذه الآیات، لأنّه یؤدّی إلی معان مختلفة ثم إنّ کثرة ما فی هذه الآیات من أنواع الحذف کحذف حرف أو کلمة أو جملة، أو أرکان الجملة... وکثرة التقدیرات الناتجة منها، تؤتی لمثل هذه الدراسة أهمیتها الخاصة. فلیس عندنا من البحث العلمی ما یغنینا عن إجابة أسئلة عن مدی وقوع الحذف فی آیات الأحکام وأنواعها وأکثرها وقوعاً وأشدها تأثیراً، إذن لابد من البحث عما یتصل بهذه الآیات من بناء نحوی لحذف أرکان الجملة ودلالالتها فی تقدیر المعانی المختلفة، حسب منهج وصفی تحلیلی لیؤکد البحث علی أنّ حذف الحرف مع قلة وقوعها أشد تأثیراً فی تقدیر المعانی وأنّ حذف الاسم أکثر وقوعاً من سائر أنواع الحذف وأقل تقدیراً للمعانی المقدرة منها.

تستعمل کلمتا (لیس) و (لایکون) فی اللغة العربیة بصور مختلفة، و مازال بعضها غیر معروف عند کثیر من الباحثین. فمن الأمثلة علی ذلک، استعمال (لیس) فعلا تاما متصرفا موجبا، و مثل هذه الظاهرة اللغویة جدیرة بالبحث والدراسة. و قد اهتمت هذه المقالة ببیان هذه الاستعمالات، و تقدیمها للباحثین تقدیما میسرا، و توصلت إلی أن (لیس) تأتی علی خمسة أنواع: فعل تام متصرف موجب، و فعل ناقص، و أداة استثناء، و حرف عطف، و حرف نفی، و أن (لایکون) علی نوعین: فعل متصرف، و أداة استثناء.

نظرا لدور السیاق والثقافة فی تشکیل اللغة الخاصة فی کل مجتمع، یهدف البحث الحالی إلی استخدام المنهج الإثنوغرافی الذی یرکز بشکل خاص علی السیاق، لتحدید البنیة و المعنی و الاستخدامات الخاصة و المحددة لترکیب من المفترض مبنیا علی استخدامها فی المجتمع الناطق باللغة العربیة و تطبیقا لاصول النحو التعلیمی و لیس النحو العلمی و هذا المضمار لم یتم تحدیده فی الکتب النحویة حتی الآن. ولتحقیق هذا الهدف تمت مشاهدة و مراقبة 173 فلما عربیا وتسجیل أمثلة توضیحیة لترکیب من المفترض ومن ثم تحلیلها. وبعد جمع البیانات، قمنا باستکشافها بناءً علی نظریة هایمز (1962). أعطت نتائج البحث مخططًا لبنیة و معنی هذا الترکیب النحوی المستخدم علی نطاق واسع. و بحسب التحلیلات التی تم إجراؤها، فبالإضافة إلی الترکیب المنشود، فإن "المفترض" و"یفترض" فی الوجوه الإیجابیة و"لا یفترض" و"لم یفترض" فی الوجوه السلبیة تظهر أبعادا بنیویة مختلفة لهذا الترکیب، و هو یستخدم للتعبیر عن الأفکار العلمیة و التجریبیة و الشخصیة، کما یستخدم للتعبیر عن االقوانین و الخطط و الوعود و الاتفاقیات المحددة مسبقاً بین الناس و یترجم بصیغة "باید ... می­بود / قرار بود.../ قرار است/ پیش فرض آنست که... (ایجابی) " و "مگر نباید.../ مگر قرار نبود... / مگر قرار نیست.../ پیش فرض آنست که...(سلبی)" إلی اللغة الفارسیة. وأخیراً، ومن خلال تحلیل الأفلام الإنجلیزیة التی کانت الأفلام العربیة مدبلجة منها غالبا، وجدنا المعادل النحوی للترکیب المطلوب فی اللغة الإنجلیزیة لیکون دلیلاً فی التصنیف الجدید لهذا الترکیب فی اللغة العربیة